Artykuł

Rokowanie w czerniaku skóry:

jak zmienia się szansa na wyleczenie w zależności od stopnia rozwoju choroby?

Z tekstu
dowiesz się:

  • jaka jest dynamika rozwoju czerniaka,
  • jakie są stopnie zaawansowania choroby,
  • czy czerniak może dawać przerzuty.

Artykuł na
7 minut czytania

Czerniak charakteryzuje się agresywnym wzrostem oraz wczesnymi i licznymi przerzutami, które są trudne w leczeniu farmakologicznym. Tymczasem usunięcie czerniaka, kiedy choroba nie jest jeszcze zaawansowana, a działanie lekarzy ogranicza się właściwie do wycięcia znamienia, pozwala na wyleczenie prawie 100% chorych. Dlatego tak ważne jest jego szybkie i prawidłowe rozpoznanie.

W tym tekście przedstawiamy, jak wygląda dynamika tej choroby, oraz opisujemy, od czego zależą jej rokowania.

Skuteczność leczenia czerniaka w dużej mierze zależy od wczesnej diagnozy. Usunięcie czerniaka, kiedy choroba nie jest jeszcze zaawansowana, a działanie lekarzy ogranicza się właściwie do wycięcia znamienia, pozwala na wyleczenie prawie 100% chorych. Dlatego tak ważne jest jego szybkie i prawidłowe rozpoznanie. W tym celu warto przynajmniej raz do roku zgłosić się na badanie dermatoskopowe do dermatologa lub chirurga-onkologa, a także regularnie obserwować obecne na ciele znamiona.

Czerniak – dynamika rozwoju choroby

Obecne na skórze znamię może się przekształcić w czerniaka w ciągu zaledwie kilku miesięcy. Jego rozwój w głąb skóry zwykle trwa drugie tyle, choć czerniak guzkowy od początku wykazuje wzrost w głąb skóry, z czego wynika jego najgorsze wśród czerniaków rokowanie(1). Warto pamiętać, że dla rokowania równie ważny co rozmiar czerniaka na powierzchni skóry jest jego rozrost w jej głąb. W ten bowiem sposób komórki nowotworowe dostają się do naczyń krwionośnych i limfatycznych, którymi docierają do węzłów chłonnych najbliższych miejscu, w którym rozwinął się czerniak. Węzły chłonne przez jakiś czas zatrzymują komórki nowotworowe, ale po kolejnych kilku miesiącach mogą się one przedostać do innych narządów całego organizmu.

Taki rozwój choroby wymaga zaangażowania odpowiednich fachowców i stosowania zróżnicowanych metod leczenia – od operacyjnego po wspomagające(2).

Sprawdź też, jak powinny wyglądać skuteczne samokontrola i profilaktyka czerniaka.

Czerniak – stopnie zaawansowania choroby

Aby móc efektywnie leczyć swoich pacjentów, lekarze używają systemów, które pozwalają na klasyfikację stopnia zaawansowania choroby nowotworowej i na jej podstawie dobierają odpowiednie leczenie. W tym celu stworzono tzw. klasyfikację TNM (tumor – guz, nodus – węzły chłonne, metastases – przerzuty odległe). Pozwala ona specjalistom na dobranie właściwych metod leczenia w zależności od stwierdzonego stopnia choroby, a także ułatwia prowadzenie badań nad skutecznością podawanych pacjentom leków i terapii.

Klasyfikacja TNM opiera się na ocenie trzech najistotniejszych cech w rozwoju choroby nowotworowej:

  1. wielkości guza pierwotnego,
  2. obecności (lub braku) przerzutów w węzłach chłonnych,
  3. obecności (lub braku) przerzutów odległych(2).

Na podstawie szczegółowej charakterystyki tych trzech elementów w ramach odpowiednich klasyfikacji, stosowanych dla nowotworów litych i mięsaków, lekarze dokonują oceny rozwoju m.in. czerniaka i jego zakwalifikowanie do jednego ze stopni zaawansowania.

Stopnie zaawansowania czerniaka

Stopnie 0-2

Wczesne postacie czerniaka o różnej grubości naciekania w głąb skóry bez dodatkowych ognisk choroby w skórze i węzłach chłonnych.

Stopnie 3

regionalnego zaawansowania z zajęciem lokalnych węzłów chłonnych.

Stopnie 4

Czerniak zaawansowany z przerzutami do innych narządów.

Przy nowotworze złośliwym skóry pięcioletnie przeżycie zależy od stadium zaawansowania klinicznego choroby. Obecnie wyróżnia się cztery stopnie zaawansowania czerniaka i od tego głównie zależą jego rokowania. Wskaźniki 5-letnich przeżyć we wczesnych postaciach czerniaka (grubość nacieku w skali Breslowa poniżej 1 mm) wynoszą 70-95% oraz odpowiednio: 20-70% w stadium regionalnego zaawansowania i 20-30% w stadium uogólnienia(4).

Najważniejszymi czynnikami rokowniczymi u chorych na czerniaki skóry bez przerzutów są grubość (wg Breslowa) i obecność (mikro)owrzodzenia ogniska pierwotnego (wyciętej zmiany). Obecność i liczba zajętych przerzutami regionalnych węzłów chłonnych jest najistotniejszym czynnikiem determinującym rokowanie u chorych na czerniaki skóry w 3 stopniu. Najważniejszymi czynnikami rokowniczymi u chorych z pozaregionalnymi przerzutami są lokalizacja przerzutów oraz aktywność enzymu LDH(4).

W kolejnych etapach choroby dochodzi więc do pionowego naciekania głębszych warstw skóry, a w konsekwencji – do powstania przerzutów. Do takiej migracji komórek może dojść nawet kilkanaście lat po operacyjnym usunięciu guza. Statystyki dowodzą, że nawet z niewielkiego ogniska pierwotnego nowotworu u 15-20% chorych dojdzie do nawrotu choroby. W przypadku zmian powyżej 4 mm w momencie diagnozy odsetek ten znacznie wzrasta. To m.in. z tego powodu czerniak jest uznawany za tak niebezpieczny nowotwór(5).

Najbardziej narażonymi na przerzuty czerniaka organami są płuca, wątroba, mózg i kości. Lekarze zauważyli, że lokalizacja przerzutów ma ogromne znaczenie dla określenia pięcioletniego okresu przeżycia pacjenta. Zdecydowanie lepsze rokowania mają chorzy, u których stwierdzono przerzuty w węzłach chłonnych, niż ci, u których wykryto je w narządach jamy brzusznej czy klatki piersiowej(6).

Leczenie czerniaka – od czego zależy jego forma?

Odpowiednio wcześnie wykryta zmiana nowotworowa w przypadku czerniaka wymaga wyłącznie usunięcia guza wraz z marginesem zdrowej skóry.

Zdecydowanie bardziej skomplikowany charakter ma leczenie choroby w kolejnych stadiach zaawansowania. W zależności od stopnia zaawansowania czerniaka oprócz zabiegu chirurgicznego obecnie stosuje się kilka metod jego leczenia:

  • immunoterapię,
  • terapię celowaną,
  • radioterapię,
  • chemioterapię(7),
  • perfuzję izolowaną – przy czerniakach nieoperacyjnych(8).

Dowiedz się więcej o tym, kiedy zgłosić się do lekarza w ramach diagnostyki czerniaka.

Czerniak jest bardzo dynamicznie rozwijającym się nowotworem, który może dawać przerzuty nawet po kilkunastu latach od usunięcia guza. Im bardziej rozwinięty guz, tym większe ryzyko przerzutów i mniejsza szansa pięcioletniego okresu przeżycia pacjenta. Dlatego pamiętajmy o regularnym oglądaniu zmian na ciele podczas codziennej toalety, a także o corocznych wizytach profilaktycznych u dermatologa lub chirurga-onkologa. Te nawyki mogą uratować życie.

Dowiedz się więcej o czerniaku i zwiększ szansę na wcześniejsze rozpoznanie tej choroby


Artykuł

Czym są choroby nowotworowe skóry?

Czytaj

Artykuł

Rokowanie w czerniaku skóry: jak zmienia się w zależności od stopnia rozwoju choroby?

Czytaj

Artykuł

Samokontrola i profilaktyka – skuteczne sposoby na ochronę przed czerniakiem

Czytaj

Artykuł

Kiedy zgłosić się do lekarza, czyli diagnostyka czerniaka

Czytaj

© 2021 Novartis

Serwis przeznaczony jest dla odbiorców z terenu Polski

PL2106185967